Calfosch
|
|
Inçe sce dui de te' pici paisc sciöche Calfosch y Corvara é chersciüs
un dlungia l'ater, é süa storia impò scialdi desvalia.
Calfosch vëgn dant le pröm iade te n documënt dl 1153. Le grof de Jeunn
â cumprè Calfosch dal abat de Sançiana. Inlaota dess Calfosch ester stè
na pastüra olache i paurs de Laiun y de Gherdëna menâ sü tiers a vardè.
Cun le passè dl tëmp ai spo metü man da se lascè jö y da stè a Calfosch
inçe d'invern. I prüms lüsc da Calfosch ê tles mans de nobli. Dal 1296
aldî Calfosch pro la iurisdiziun de Wolkenstein y dl vësco da Porsenù.
Al fajô pert dla ploania de Laiun y porchël jô la jënt da Calfosch a Laiun
a mëssa y portâ ilò inçe sü morç a sopolì. Le tru jô por Pöz, Val Lungia
y Gherdëna.
Tl 1419 êl spo gnü consacrè na capela a San Vigile. Te chësc tëmp rovâ
Calfosch pro la cüra de Santa Cristina y tl 1515 ti conzedô le ploan da
Laiun n prou por tres. Tl 1680 ê Calfosch gnü destachè da Laiun y metü
pro la ploania da La Pli de Fodom. Tl ann 1827 êl rové sot ala iurisdiziun
de Marou, de chëla che Corvara fajô bele da tres incà pert.
|
Corvara
|
|
Le paisc de Corvara vëgn nominé le prüm iade l'ann 1296 te n documënt
de Girardo de Coruera. A desfarënzia de Calfosch aldî Corvara pro la signoria
de Marou-Val Badia y sot ala iurisdiziun dl convënt de Çiastel Badia.
Deperpo che la colonisaziun dl paisc de Calfosch ê piada ia da Laiun ê
i prüms abitanç da Corvara bunamënter gnüs dal raiun da San Laurënz ite.
Tl 1347 vëgnel nominé le prüm iade la dlijia, consacrada l'ann 1452 a
Santa Tarina, te chëla ch'al gnô n prou da Badia sö a dì mëssa. Tl 1962
él gnü consacrè la dlijia nöia al Sacher Cör de Gejù.
Scebëgn che Corvara y Calfosch ne sides dî alalungia nia stà sot ala
medema iurisdiziun y ploania, êl impò stè deplü avenimënç ch'à lié adüm
i dui paisc.
Ti tëmps dla möria, dla variora, dl gran tremoroz, dla çiarestia y tratan
la vera ne l'â nüsc antenaç nia albüda saurida. Al chersciô madër orde
y plötert soni che dlaciâ çiamò dal frëit, sforzan insciö
la jënt da mangé inçe erbes, stran y raîsc. Te chisc momënç â nosta jënt
dër debojëgn dl aiüt y dla solidarieté danter i vijins da chëla y dal'atra
pert. Impormò incër la fin dl 1800 à i dui paisc de Corvara y Calfosch
metü man da ester conesciüs fora por le monn por la bela posiziun danter
les munts y por sü bi pra coris de ciüf. Jënt da düt le monn â tosc metü
man da gnì tles valades ladines a jì a crëp, inçe por mirit di mënacrëp
y di maestri de schi da inlaôta. Tl ann 1947 él gnü colaudè a Corvara
la prüma sentadoia dla Talia che condujô sön Col Alt. Ti agn sessanta
à le bëgnester y le svilup general fat gnì adarlerch n grüm de foresç da
vigni pert dl monn ch'à fat crësce sö - tl tëmp de plö agn - hotì, pensiuns,
restoranç bars, botëghes y çiases privates sciöche fonguns. Al vëgn
cherié tröç posç de laûr che vëgn aldedaincö ocupà en gran pert inçe da
jënt da foradecà.
|
